१. भ्रूणको विकास (Embryonic Development)
-
तौल: करिब 1 ग्राम
-
लम्बाइ (CRL): करिब 16–18 मि.मि.
-
मुटुले नियमित रूपमा धड्किन थाल्छ।
-
मस्तिष्क र स्नायु प्रणालीको तीव्र विकास भइरहेको हुन्छ।
-
हात र खुट्टाका औँलाहरू छुट्टिन थाल्छन्।
-
आँखा, कान, नाक र ओठको विकास भइरहेको हुन्छ।
-
प्रमुख आन्तरिक अंगहरू (मुटु, फोक्सो, कलेजो, मिर्गौला) बन्ने प्रक्रिया जारी रहन्छ।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
वाकवाकी वा बान्ता (Morning sickness)
-
थकान महसुस हुनु
-
स्तन दुख्नु वा संवेदनशील हुनु
-
बारम्बार पिसाब लाग्नु
-
गन्धप्रति बढी संवेदनशील हुनु
-
मुड परिवर्तन हुनु
-
हल्का पेट दुख्नु वा तन्किएको महसुस हुनु
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
पहिलो ANC दर्ता (यदि भइसकेको छैन भने)
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
रक्त समूह तथा Rh factor
-
Hemoglobin
-
HIV, Syphilis र Hepatitis B परीक्षण (राष्ट्रिय प्रोटोकल अनुसार)
-
पिसाब परीक्षण (Protein, Sugar तथा आवश्यकता अनुसार Infection)
४. USG (Ultrasound)
-
6–9 हप्तामा Dating/Viability Ultrasound चिकित्सकको सल्लाह अनुसार गर्न सकिन्छ।
-
USG बाट गर्भको स्थान, भ्रूणको संख्या, भ्रूणको मुटुको धड्कन र गर्भावस्थाको अवधि (Gestational age) मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ।
-
सबै गर्भवतीलाई ८ हप्तामा USG अनिवार्य हुँदैन।
५. घरमै गर्ने हेरचाह (Home Care)
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार Folic Acid (400 mcg प्रतिदिन) नियमित सेवन गर्ने।
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
पर्याप्त पानी पिउने।
-
पर्याप्त आराम र निद्रा लिने।
-
धूम्रपान, मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने।
-
चिकित्सकको सल्लाहबिना कुनै औषधि सेवन नगर्ने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने अवस्था
-
धेरै रगत बग्नु
-
एकातिर धेरै पेट दुख्नु वा तीव्र पेट दुखाइ हुनु
-
बेहोस हुनु वा अत्यधिक चक्कर लाग्नु
-
धेरै बान्ता भएर खाना वा पानी नरहनु
-
38°C वा सोभन्दा बढी ज्वरो आउनु
-
दुर्गन्धयुक्त योनी स्राव वा धेरै दुखाइ हुनु
७. नियमित फलोअप
-
पहिलो त्रैमासिकभित्र (१२ हप्ताभित्र) नियमित ANC जाँच पूरा गर्नुहोस्।
-
स्वास्थ्यकर्मीले दिएको ANC तालिका अनुसार फलोअप गर्नुहोस्।
-
11–13⁺⁶ हप्तामा First Trimester Scan (NT scan जहाँ उपलब्ध छ) र आवश्यक Screening Test का लागि तयारी गर्नुहोस्।
आमाको माया (Aamakomaya) सन्देश
८ हप्ताको गर्भावस्थामा समयमै ANC दर्ता, Folic Acid को नियमित सेवन, सन्तुलित आहार र आवश्यक जाँचहरू गराउनु स्वस्थ गर्भावस्थाको महत्वपूर्ण आधार हो।