१. भ्रूणको विकास (Fetal Development)
-
तौल: करिब 300–330 ग्राम
-
लम्बाइ: करिब 25–26 से.मी. (Head-to-heel)
-
बच्चाको मस्तिष्क, स्नायु प्रणाली र मांसपेशीको विकास तीव्र रूपमा भइरहेको हुन्छ।
-
बच्चाको चलाइ (Quickening) अधिकांश आमाले स्पष्ट रूपमा महसुस गर्न थाल्छन्।
-
छालामा Vernix caseosa (सुरक्षात्मक तह) बन्न थाल्छ।
-
बच्चाले निल्ने (Swallowing) र चुस्ने (Sucking) अभ्यास गरिरहेको हुन्छ।
-
बच्चाले आवाज र प्रकाशमा प्रतिक्रिया दिन सक्छ।
२. आमामा देखिन सक्ने सामान्य परिवर्तनहरू
-
बच्चाको चलाइ स्पष्ट महसुस हुनु
-
पेटको आकार बढ्दै जानु
-
ढाड तथा कम्मर दुख्नु
-
छाती पोल्नु (Heartburn)
-
कब्जियत
-
खुट्टामा ऐंठन हुन सक्छ।
-
भोक बढ्नु
-
सेतो, गन्धरहित योनी स्राव सामान्य हुन सक्छ।
३. आवश्यक ANC जाँचहरू
-
रक्तचाप (Blood Pressure)
-
तौल (Weight)
-
पेटको वृद्धि (Fundal Height)
-
बच्चाको मुटुको धड्कन (Fetal Heart Rate)
-
पिसाब परीक्षण (Protein/Sugar)
-
Hemoglobin (आवश्यक अनुसार)
४. USG (Ultrasound)
-
18–22 हप्ताभित्र Anomaly Scan (Detailed Anatomy Scan) गराउनु अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
-
यसबाट बच्चाका प्रमुख अंग, Placenta को स्थान, Amniotic Fluid र वृद्धि मूल्याङ्कन गरिन्छ।
५. घरमै गर्ने हेरचाह (Home Care)
-
सन्तुलित तथा पोषणयुक्त आहार खाने।
-
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार Iron-Folic Acid (IFA) र Calcium नियमित सेवन गर्ने।
-
पर्याप्त पानी पिउने।
-
दैनिक हल्का हिँडडुल वा सुरक्षित व्यायाम गर्ने।
-
बायाँ करवट सुत्ने।
-
पर्याप्त आराम र निद्रा लिने।
-
धूम्रपान, मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहने।
६. तुरुन्त अस्पताल जानुपर्ने अवस्था
-
योनीबाट रगत आउनु
-
पानी बग्नु
-
धेरै पेट दुख्नु
-
बच्चाको चलाइ महसुस भइसकेपछि अचानक कम हुनु
-
धेरै टाउको दुख्नु वा आँखा धमिलो हुनु
-
अनुहार वा हात अत्यधिक सुन्निनु
-
ज्वरो आउनु वा दुर्गन्धयुक्त योनी स्राव हुनु
७. नियमित फलोअप
-
स्वास्थ्यकर्मीले दिएको ANC तालिका अनुसार नियमित जाँच गराउनुहोस्।
-
18–22 हप्ताभित्र Anomaly Scan गराउन नबिर्सनुहोस्।
-
24–28 हप्तामा Gestational Diabetes Screening (75 g OGTT) गराउने योजना बनाउनुहोस्।
आमाको माया (Aamakomaya) सन्देश
२० हप्ताको गर्भावस्थामा नियमित ANC, समयमै Anomaly Scan, पोषणयुक्त आहार, Iron-Folic Acid तथा Calcium को नियमित सेवन र बच्चाको चलाइमा ध्यान दिनुले आमा र शिशुको स्वास्थ्य सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ।